kidneyinfolk To educate people on kidney related issues.
Related Articles
වකුගඩු රෝගී තත්ත්වයක් (Chronic Kidney Disease – CKD) හඳුනාගත් පසු බොහෝ දෙනෙකුට ඇතිවන ප්රධානතම ගැටලුව වන්නේ “දැන් මම මොනවාද කන්න ඕනේ? මොනවාද කන්න බැරි?” යන්නයි.
අප ගන්නා ආහාර ජීර්ණය වීමේදී සෑදෙන අපද්රව්ය සහ අතිරික්ත ලවන වර්ග රුධිරයෙන් ඉවත් කර මුත්රා ලෙස පිටකිරීම වකුගඩු මගින් සිදුකරන ප්රධාන රාජකාරියක්. ඒ නිසාම වකුගඩු වල ක්රියාකාරීත්වය අඩු වූ විට, ඇතැම් පෝෂ්ය පදාර්ථ සහ ලවන වර්ග ශරීරය තුළ එකතු වී විවිධ අතුරු ආබාධ ඇති විය හැකියි.
එබැවින්, ඔබේ වකුගඩු වලට අමතර වෙහෙසක් ලබා නොදී ඒවා ආරක්ෂා කර ගැනීමට සෝඩියම් (Sodium), පොටෑසියම් (Potassium), පොස්පරස් (Phosphorus) සහ ප්රෝටීන් (Protein) නිවැරදිව පාලනය කරන්නේ කොහොමද කියල තමයි මෙම ලිපියෙන් සරලව පැහැදිලි කරන්නේ.
1. සෝඩියම් (Sodium / ලුණු) – රුධිර පීඩනය සහ ශරීරයේ වතුර පාලනයට
සෝඩියම් වැඩිපුර ශරීරයට එකතු වූ විට, ශරීරය තුළ ජලය රැඳී තබා ගැනීමට පටන් ගනී. ඇස් යට, කකුල් සහ පාද ඉදිමීම (Edema) මෙන්ම රුධිර පීඩනයද ඒ හේතුවෙන් ඉහළ යා හැකියි. තවදුරටත් අධික රුධිර පීඩනයෙන් වකුගඩු වලට තවත් හානි පමුණුවීම සිදුවේ.
- සීමා කළ යුතු/අඩු කළ යුතු ආහාර:
- සෝස් වර්ග (Tomato sauce, Soy sauce)
- ටින් කළ ආහාර, පැකට් කළ කෙටි කෑම (B bites, Chips)
- සොසේජස්, මස් බෝල, චයිනීස් කොත්තු/ෆ්රයිඩ් රයිස් (Monosodium glutamate / අජිනොමොටෝ සහිත ආහාර)
- උම්බලකඩ, කරවල, ජාඩි සහ ලුණු දෙහි
- ප්රායෝගික උපදෙස්: උයන විට එක් කරන ලුණු ප්රමාණය ක්රමයෙන් අඩු කරන්න. රසය වැඩි කර ගැනීමට දෙහි, ඉඟුරු, සුදුලූනු, කුරුඳු, කරාබුනැටි හෝ ස්වාභාවික කුළුබඩු වර්ග භාවිත කරන්න.
2. පොටෑසියම් (Potassium) – හදවතේ සුරක්ෂිතතාවයට
පොටෑසියම් යනු මාංශ පේශි සහ හදවතේ ක්රියාකාරීත්වයට අත්යවශ්ය ලවනයකි. නමුත් වකුගඩු දුර්වල වූ විට රුධිරයේ පොටෑසියම් මට්ටම අධික ලෙස ඉහළ යා හැක (Hyperkalemia). මෙය හදවතේ ගැස්ම අක්රමවත් කිරීමට මෙන්ම හදිසි හදවත් අක්රියතාවන්ට පවා හේතු විය හැකියි.
- පොටෑසියම් අධික ආහාර (පාලනය කළ යුතු/සීමා කළ යුතු):
- පලතුරු: කෙසෙල්, අලිගැටපේර, තැඹිලි/කුරුම්බා, දොඩම්, අඹ, ගස්ලබු
- එළවළු: තක්කාලි, බටු, දෙහි/දොඩම්, බතල, කිරි අල, නිවිති, කංකුං, ගොටුකොළ
- පොටෑසියම් අඩු ආහාර (සුදුසු):
- පලතුරු: ඇපල්, පේර (ඇට ඉවත් කර), නාසි, දූරියන් (අඩු ප්රමාණයෙන්), මිදි
- එළවළු: ගෝවා, කැරට්, පිපිඤ්ඤා, පතෝල, වැටකොළු, බෝංචි, ලීක්ස්
- එළවළු වල පොටෑසියම් අඩු කරගන්නා ක්රමය (Leaching Technique): අල හෝ එළවළු කුඩා කැබලිවලට කපා, සෝදා, නොමැදෙන තරමට උණු වතුරේ පැය 1-2ක් තබා එම වතුර ඉවත් කරන්න. පසුව අලුත් වතුරෙන් තම්බා ගැනීමෙන් එහි ඇති පොටෑසියම් ප්රමාණය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කරගත හැක.
3. පොස්පරස් (Phosphorus) – අස්ථි සහ දත් සුරක්ෂිත කිරීමට
රුධිරයේ පොස්පරස් මට්ටම වැඩි වූ විට, එය රුධිරයේ ඇති කැල්සියම් සමග එකතු වී ඇටකටු වලින් කැල්සියම් ඉවත් කිරීමට පටන් ගනී. අස්ථි දුර්වල වී පහසුවෙන් කැඩී යාමේ අවදානමක් සහ සමේ තදබල කසන සුළු බවක් මේ නිිිස ඇති වෙන්න පුළුවන්.
- පොස්පරස් අධික ආහාර (සීමා කළ යුතු):
- කිරි, යෝගට්, චීස්, බටර් (කිරි නිෂ්පාදන)
- චොකලට්, කොකෝවා, බෝතල් කළ කෝලා/කාබනේටඩ් බීම (Cola drinks)
- පරිප්පු, කඩල, කවුපි, මුංඇට සහ ඇට වර්ග (Nuts/Seeds)
- සුදුසු විකල්ප: එළවළු කිරි (Rice milk/Almond milk – පොස්පරස් එකතු කර නොමැති ඒවා) හෝ පොල්කිරි භාවිතය.
4. ප්රෝටීන් (Protein) – නිවැරදි ප්රමාණය තෝරාගැනීම
ප්රෝටීන් අපගේ මාංශ පේශි වර්ධනයට අවශ්ය වුවද, ප්රෝටීන් ජීර්ණය වීමේදී ‘යුරියා’ (Urea) සහ ‘ක්රියටිනින්’ (Creatinine) වැනි අපද්රව්ය නිපදවේ.
- ඩයලිසිස් (Dialysis) නොකරන රෝගීන් (Stages 1-4): රුධිරයේ අපද්රව්ය එකතු වීම වැළැක්වීමට සහ වකුගඩු වල බර අඩු කිරීමට ප්රෝටීන් (මස්, මාළු, බිත්තර, පරිප්පු) භාවිතය යම් ප්රමාණයකට සීමා කළ යුතුය.
- ඩයලිසිස් කරන රෝගීන් (Stage 5): ඩයලිසිස් ක්රියාවලියේදී රුධිරයෙන් ප්රෝටීන් ඉවත් වන බැවින්, ඔවුන් වැඩිපුර ප්රෝටීන් (විශේෂයෙන් බිත්තර සුදු මදය, පිරිසිදු මස්/මාළු) ආහාරයට ගත යුතුය.
වකුගඩු රෝගියෙකුට සුදුසු දිනපතා ආහාර වේලක ආදර්ශයක් (Sample Meal Plan)
- උදෑසන: කුරක්කන් හෝ හාල් පිටි ඉඳිආප්ප/පිට්ටු, බිත්තර සුදු මදය (Egg white) එකක් සමග ලුණු ඉතා අඩුවෙන් දැමූ සම්බෝලයක් හෝ හොද්දක්.
- දවල්: රතු කැකුළු/සුදු කැකුළු බත් (අඩු ප්රමාණයෙන්), පොටෑසියම් අඩු එළවළු 2ක් (උදා: පිපිඤ්ඤා සහ පතෝල), කුඩා මාළු කැබැල්ලක්.
- සවස: ඇපල් ගෙඩියක් හෝ පේර ගෙඩියකින් අඩක්.
- රාත්රී: ආප්ප 2ක් හෝ පාන් පෙති 2ක් සමග එළවළු හොද්දක්.
විශේෂ වෛද්ය උපදෙස: සෑම වකුගඩු රෝගියෙකුගේම රුධිර පරීක්ෂණ වාර්තා (eGFR, Potassium, Phosphorus, Serum Albumin) එකිනෙකාට සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් වේ. එබැවින් මෙම ලිපියේ දක්වා ඇත්තේ පොදු මාර්ගෝපදේශයක් පමණි. ඔබේ වාර්තා වලට අනුව සකස් කළ පුද්ගලික ආහාර වට්ටෝරුවක් (Individual Diet Plan) සඳහා සුදුසුකම් ලත් පෝෂණවේදියෙකු (Renal Dietitian) හෝ ඔබේ වකුගඩු විශේෂඥ වෛද්යවරයා (Nephrologist) හමුවී උපදෙස් ලබාගන්න.
